Wie lost het grootste probleem van de BV Nederland op?

Maandag, Augustus 4, 2008
In de serie zomercolumns op 010noord.nl

Door: Matthijs Sandmann

We leven in een mooi land. Volgens gelukswetenschappers scoort Nederland in de geluksstatistieken na landen als Denemarken, IJsland en Zwitserland het hoogst.*

Willen we dat zo houden, dan zijn er voor ons land nog genoeg uitdagingen. Daadkrachtig beleid is nodig om de zorg en de pensioenen op peil te brengen, de bureaucratie in te dammen, de gebrekkige participatie in onderwijs en werk van een aantal bevolkingsgroepen te verhogen en de in de afgelopen decennia explosief gegroeide criminaliteit terug te dringen. Om eens een aantal zaken te noemen.

De Nederlandse politiek is nauwelijks in staat om slagvaardig beleid te maken. Soms gebeurt er iets, maar meestal dobberen we wat voort. De politici leven op een andere planeet, de planeet van de wollige woorden. Het leven draait er om vergaderen, beleidsnota's maken en nog eens vergaderen. Als er in de verte een oplossing in zicht dreigt te komen stelt men een commissie in die alles nog eens grondig heroverweegt.

Het is dit gedrag dat de beroemde kloof tussen burger en politiek veroorzaakt. De kiezer leeft niet op de wollige woorden planeet, maar in de echte wereld. In die echte wereld draait het om resultaten, oplossingen en knopen doorhakken. Conclusie: de politiek, de volksvertegenwoordiging, vertegenwoordigt het volk niet.

De onderliggende oorzaak is eenvoudig vast te stellen. Steeds minder mensen hebben er 'zin an' om politiek actief te worden. 'Politieke partijen hebben nog minder leden dan de badmintonbond' schamperde bestuurskundige Rinus van Schendelen een aantal jaren terug.

Een kentering is nog niet in zicht. In 1960 was nog tien procent van de kiezers lid van een politieke beweging, nu nauwelijks drie. De gevestigde partijen, PvdA, CDA, VVD en D66 hebben samen slechts zo'n 180.000 leden, iets meer dan één procent van de Nederlandse bevolking. En de vijver is nog kleiner. Slechts zo'n tien procent van de leden van een partij is echt politiek actief en dus benoembaar in een politieke functie.

Ziedaar, de oorzaak van de kloof. Ons land wordt geregeerd door een klein groepje beroepspolitici, de burger is afgehaakt.

In het bedrijfsleven is er een zelfcorrigerend mechanisme. Een bedrijf gaat bij langdurig slecht beleid failliet, waarna andere, beter functionerende bedrijven de business overnemen. De BV Nederland kan alleen gecorrigeerd worden door de kiezer. Maar die moet dan wel op een aantrekkelijk alternatief kunnen stemmen. Om een goed alternatief van de grond te krijgen zijn, jawel, voldoende burgers nodig die bereid zijn de politiek in te gaan. Bereidwillige burgers zijn lastig te vinden zolang de politiek een slechte reputatie heeft en zo draaien we rond in een vicieuze cirkel.

In Rotterdam is het gelukt om een stabiele nieuwe beweging op te bouwen. Maar zelfs voor Leefbaar Rotterdam is het goed zoeken naar geschikte kandidaten in plaats van op je gemak de beste mensen selecteren uit vele aanmeldingen. In andere steden komt een nieuwe politieke beweging überhaupt niet van de grond en ook de gevestigde partijen hebben de grootste moeite om de lijsten gevuld te krijgen.

Waarom zijn zo weinig Nederlanders bereid om politiek actief te worden? Er zijn tal van factoren aan te wijzen die hierin zeker een rol zullen spelen:

a) Het imago van de politiek. Alle bestuursfuncties en ook de betere ambtenarenbaantjes worden 'keurig' verdeeld tussen PvdA, CDA, VVD en D66 en hier en daar een handtamme GroenLinkser. In combinatie met riante wachtgeldregelingen heeft dit baantjescircuit ongetwijfeld zijn aantrekkingskracht op een aantal lieden, anders zou men het wel afschaffen. Maar het geeft de politiek een zakkenvullerimago. Gevolg: veel anderen haken af.

b) In het onderste segment van de politieke arbeidsmarkt is het de bescheiden beloning die mogelijke kandidaten afschrikt. Een raadslid in een kleine gemeenteraad ontvangt een paar honderd euro bruto per maand. In een enkele deelraad bestaat zelfs een 'wedde' van 200 euro per kwartaal. Ter vergelijking: in de deelgemeente Noord is de vergoeding ongeveer 950 euro per maand.
Willen ze hun werk goed doen, dan moeten deze raadsleden er niet veel minder uren insteken als de raadsleden van een grotere (deel)gemeente. Vaak zijn alleen gepensioneerden, werklozen, wereldvreemde idealisten en beroepspolitici die azen op een lucratieve bestuursfunctie bereid om deze laagstbetaalde politieke functies op zich te nemen.

c) Individualisering. Maar weinig mensen voelen zich nog helemaal thuis bij één bepaalde politieke stroming. Op het ene onderwerp zijn ze het eens met partij A, bij het andere zien ze meer in het standpunt van beweging B. Dat leidt tot een keuzeprobleem, wat vaak uitmondt in geen enkele keuze willen maken.

d) Hokjesgeest en demonisering. Angst om in een hokje geplaatst worden als je jezelf aan een politieke stroming verbindt: 'Kijk, daar heb je weer een zakkenvuller/racist/regent

warhoofd/rooie kerkganger/rechtse rakker/etc.,etc.'.

e) Carrièreschade. Bedrijven willen een ex-politicus niet aan boord, uit angst dat politiek andersdenkende klanten afhaken en bij de overheid is het lastig solliciteren als je politieke tegenstanders in de sollicitatiecommissie zitten. Het laatste probleem geldt vooral voor een beweging als Leefbaar Rotterdam. Een lidmaatschap van een van de gevestigde partijen is juist een enorm voordeel als je solliciteert bij de overheid en dat schrikt weer mensen af die geen zin hebben in een zakkenvullerimago.

f) Carrièreschade. Een politieke functie is moeilijk te combineren met een fulltime baan. Parttime werken in een reguliere baan betekent verlies van promotiekansen, waar de vergoeding voor het politieke werk niet altijd tegenop weegt. Veel politieke partijen kunnen om die reden vrijwel uitsluitend kandidaten vinden die afkomstig zijn uit ambtenarij, onderwijs of semi-overheid.

g) Gezinsschade. Politiek betekent regelmatig vergaderen in de avonduren.

'Ask not what your country can do for you; ask what you can do for your country' betoogde John F. Kennedy. In Nederland is een weerwoord snel gevonden. Als belastingbetaler doe je in Holland al genoeg voor je land. Hier zijn de tarieven een stuk hoger dan in de Verenigde Staten. Volkomen juist, maar de enige manier om wat aan die hoge belastingtarieven te veranderen is politiek actief worden (of emigreren).

Het blijft toch vreemd dat de meeste mensen nooit de behoefte voelen om mee te bepalen waar de overheid hun geld aan uitgeeft, behalve die ene keer in de vier jaar als er gestemd mag worden. Dat is geen verwijt, wie belasting betaalt of zich inzet voor vrijwilligerswerk draagt evengoed bij. Het is een vraag. De politiek heeft wel een slecht imago, maar is dat niet juist een reden om er wat aan te willen veranderen? Om in ieder geval een keer in je leven jezelf voor vier jaar beschikbaar te stellen en de politiek wat dichter bij de mensen te brengen?

Alleen als het volk weer aan de volksvertegenwoordiging gaat deelnemen kunnen we het tij keren en al die langslepende kwesties in ons land eens goed gaan aanpakken. Uiteindelijk hangt het succes van alle ondernemingen af van één ding: de menselijke factor.

Er zijn allerlei initiatieven om de kwaliteit van politici te verbeteren. In Rotterdam is er de stichting LOKAAL die cursussen geeft, speciaal bestemd voor raadsleden en aankomend politici. Daar zitten goede en zinvolle cursussen bij, maar de eerste taak van zo'n stichting moet zijn meer mensen voor de politiek te interesseren. Zet een wervingsbureau op waar mensen een politieke beroepskeuzetest kunnen doen. Als die test uitwijst dat politiek iets voor ze is, kun je ze vervolgens koppelen aan de politieke partij van hun keuze, voor een oriënterend gesprek. Om maar iets te noemen.

Ook een wervingsbureau zal niet de hele oplossing zijn om de kiezer weer in de politiek vertegenwoordigd te krijgen. Laat ik daarom de hulp inroepen van de lezers van deze column die niet politiek actief zijn en niet van plan zijn om het te worden. Wat moet er veranderen om u zover te krijgen dat u zich wél voor een politieke functie beschikbaar stelt? U kunt mij mailen op ms@010noord.nl . Alvast mijn dank voor uw inbreng.

U kunt natuurlijk ook op een meer directe manier aan de oplossing meewerken. Meld u aan als lid of geef u op voor een oriënterend gesprek met Leefbaar Rotterdam. De eerlijkheid gebiedt mij wel om u te waarschuwen. Politiek is verslavend. Ik ging er in voor vier jaar, maar dat zou zomaar acht jaar kunnen worden.

Rotterdam, 2 augustus 2008.

* Noot. Een kanttekening bij 'de lijst van gelukkigste landen'. In de hoogst scorende landen is ook het aantal depressies het hoogst. Waarom, is niet duidelijk.