Het deelgemeentebestel. Kan het niet wat efficiënter?

Maandag, juli 21, 2008
Door: Matthijs Sandmann

Wat me sinds ik in de deelraad zit nog het meest verbaasd heeft, is dat de deelgemeentepolitiek inderdaad zo'n drama is als we altijd geroepen hebben. Het is een compleet uit de hand gelopen vergadercircus, verdeeld over 13 Rotterdamse deelraden, die ieder op zichzelf weer het wiel proberen uit te vinden, zonder de slagkracht te bezitten die nodig is om de juiste oplossingen te vinden voor grootstedelijke problemen.

Het deelgemeentebestel leidt tot een explosieve groei van de bureaucratie. Neem zoiets eenvoudigs als een standplaatsenbeleid voor snackkarretjes. In plaats van dat je zo'n beleid in één keer voor de hele stad maakt, moet dat nu 13 keer gebeuren en moet er dus 13 keer een aantal ambtenaren, bestuurders en raadsleden aan het werk.

Ook ontstaan er onverkwikkelijke en onverkoopbare verschillen tussen de deelgemeenten. Waarom wordt het volkstuinencomplex waar Piet een tuintje heeft nauwelijks onderhouden, terwijl Jan in een andere deelgemeente van een puntgaaf tuinencentrum gebruik maakt voor de helft van het geld?

Vaak ontbreekt bij de deelgemeenten de expertise om hun taken uit te voeren, zoals bij het aanbesteden van welzijnswerk. Men heeft geen flauw idee wat er in de wereld te koop is en dus geeft men opdrachten voor jeugdhulpverlening, ouderzorg, etcetera, altijd weer aan dezelfde welzijnsorganisatie, terwijl een ander het wellicht veel beter en efficiënter kan. Soms laat een deelgemeente zelfs de aanbestedingsopdracht door de subsidieontvanger zelf schrijven, omdat het aan de eigen kennis daarvoor ontbreekt.

Wat je ook veel ziet is het volledig langs elkaar heen werken van gemeente en deelgemeenten. Zo ontstond in een deelgemeente in Rotterdam Zuid onlangs grote beroering omdat het aantal aangiften van huiselijk geweld plotseling enorm was toegenomen. Wat bleek, vanuit de stad was er een kennelijk succesvolle campagne gevoerd om mensen te bewegen vaker aangifte te doen van huiselijk geweld, speciaal gericht op de deelgemeenten in Rotterdam Zuid. In de deelgemeenten zelf had men van niets gehoord.

Het grootste nadeel van het bestel is dat goed beleid heel moeilijk te realiseren is in een versnipperde stad. Terwijl we juist één krachtig beleid nodig hebben als het gaat om  bijvoorbeeld minderheden of jeugdcriminaliteit. Nu zit iedere deelgemeente te knutselen met zijn eigen projectjes en subsidietjes. Het resultaat is een wirwar van projecten, met alleen in Pendrecht al 72 projecten voor ongeveer 300 allochtone vrouwen, eindeloos afstemmingsoverleg en strijd.

 
Rotterdam heeft meer ambtenaren dan de Europese Unie en meer politici dan de landsregering in Den Haag. Het levert een enorme bestuurlijke drukte op en kost jaarlijks zo'n veertig miljoen. Al jaren hekelen dikke en minder dikke rapporten deze verkwisting van geld en slagvaardigheid. In 2006 concludeerde de door burgemeester Opstelten ingestelde commissie onder leiding van prof. Joop van den Berg onomwonden de bestuurlijke laag in de deelgemeenten te ontmantelen. Twee jaar eerder stelde een VVD-commissie onder leiding van senator Uri Rosenthal dat politiek op het niveau van de deelgemeenten onzinnig is. Zelfs de PvdA kwam ooit met een kritisch rapport van een adviesgroep onder leiding van oud-Eerste Kamerlid Dik Wolfson, waaraan ook twee oud-deelraadsbestuurders meeschreven. 

Robert Simons, raadslid voor Leefbaar Rotterdam, heeft een inventarisatie van al dit soort onderzoeken gemaakt en allemaal wijzen ze één kant op: zoals het nu gaat, gaat het niet goed. Leefbaar Rotterdam diende dus een voorstel in om het deelgemeentebestel op de schop te nemen. Maar geheel volgens de politieke logica willen de meeste politici niet meewerken aan het laten verdwijnen van baantjes van hun partijgenoten. In verkiezingstijd gaan alle partijen, van links tot rechts, stoer tekeer tegen bureaucratie, vergadercultuur en 'bestuurlijke spaghetti', maar ze doen er vervolgens niets aan. Als de stembussen geleegd zijn, vergadert iedereen weer lekker verder. Alleen de SP steunde het voorstel van Leefbaar. Het rapport van Simons belandde op een hele grote stapel, ergens diep in de kelder van het stadhuis.

 
Moeten we het dan maar opgeven? Lijdzaam toekijken hoe jaarlijks miljoenen in rook opgaan aan een monsterlijk gedrocht van een politiek stelsel? Wachten op electoraal betere tijden? Het ziet er niet naar uit dat SP of Leefbaar Rotterdam op korte termijn de absolute meerderheid krijgt in de raad. De enige optie blijft verder onderzoek, maar dan wel een onderzoek waar niemand omheen kan. Onderzoeken door een commissie die de burgemeester heeft ingesteld werken niet, onderzoeken vanuit een politieke partij krijgen al helemaal geen gehoor. Kortom, er is een grootschalig en diepgravend onderzoek nodig vanuit een neutrale en hoogaangeschreven organisatie, waarbij vooral ook onderzocht wordt wat de alternatieven zijn voor het Rotterdamse gemeentebestel. Kijk ook eens hoe de andere steden het doen.

Je zou zo'n onderzoek kunnen laten doen door een KPMG of een McKinsey, maar mijn voorkeur zou uitgaan naar een samenwerkings-verband van de faculteiten bestuurskunde van de universiteiten van Rotterdam, Amsterdam en Utrecht. Geef hen de opdracht om de verschillen in de bestuurlijke organisaties van de grootste vier steden van Nederland (dus inclusief Den Haag) in kaart te brengen en aan te geven wat de verschillen in effectiviteit en kosten zijn tussen de verschillende bestuursoplossingen. Vervolgens moet blijken of we ons allemaal vergist hebben en ook Utrecht en Den Haag zo snel mogelijk een deelgemeentestelsel moeten invoeren, of dat toch de 'deelgemeentesteden' Rotterdam en Amsterdam beter op het Utrechtse of Haagse model kunnen overschakelen.

 
Van belang is in ieder geval, dat het onderzoek niet in opdracht van de burgemeester of van een bepaalde politieke partij wordt uitgevoerd, maar in opdracht van de gemeenteraad. Daarmee committeert de raad zich vooraf aan de onderzoeksvraag en aan mogelijkheid dat de uitkomsten tot een stelselherziening moeten leiden. Misschien kunnen SP en Leefbaar Rotterdam hier de handen ineenslaan en bij de eerstkomende gelegenheid een initiatiefvoorstel doen waarmee de raad het bestuur aan het werk kan zetten. Het zal wat kosten en ook dan blijft de uitkomst onzeker, want het gedrag van politici is onvoorspelbaar, maar niets doen is geen optie. Met elk jaar nietsdoen verprutsen we in Rotterdam nog eens veertig miljoen erbij.